ఆదికాండము

ఆదికాండములో స్థలాలు మరియు భౌగోళికత — మోరియా

1. పరిచయం

మోరియా ఆదికాండములో అత్యంత పవిత్రమైన, గంభీరమైన, రక్షణాత్మక ప్రాధాన్యత కలిగిన ప్రదేశాలలో ఒకటి. ఆదికాండము 22వ అధ్యాయంలో దేవుడు అబ్రాహామును పరీక్షించి, అతని ప్రియ కుమారుడైన ఇస్సాకును దహనబలిగా అర్పించమని ఆజ్ఞాపించిన ప్రాంతమే “మోరియా దేశము.”

“నీ కుమారుని, నీ యేకైక కుమారుడును నీవు ప్రేమించువాడునైన ఇస్సాకును తీసికొని మోరియా దేశమునకు వెళ్లి, అక్కడ నేను నీతో చెప్పబోవు పర్వతములలో ఒకదానిమీద అతనిని దహనబలిగా అర్పించుము.”
— ఆదికాండము 22:2

మోరియా కేవలం ఒక భౌగోళిక స్థలం కాదు. అది:

• విశ్వాసము పరీక్షించబడిన స్థలం
• విధేయత సంపూర్ణతకు చేరిన స్థలం
• తండ్రి తన కుమారుని సమర్పించడానికి సిద్ధపడిన స్థలం
• దేవుడు ప్రత్యామ్నాయ బలిని సమకూర్చిన స్థలం
• “యెహోవా యీరే” అనే సత్యం ప్రకటించబడిన స్థలం
• దేవాలయ ఆరాధనకు ముందస్తు నేపథ్యంగా నిలిచిన స్థలం
• క్రీస్తు సిలువబలిని సూచించే గొప్ప ప్రతిరూప స్థలం

2. “మోరియా” అనే పేరుకు అర్థం

“మోరియా” అనే హీబ్రూ పేరుకు సంబంధించిన వ్యుత్పత్తి పూర్తిగా నిర్ధారించబడలేదు. వివిధ వ్యాఖ్యానాలు ప్రతిపాదించబడ్డాయి.

సాధారణంగా దీనికి ఈ విధమైన భావాలు సూచించబడుతున్నాయి:

• యెహోవా చూచును
• యెహోవా ప్రత్యక్షమగును
• యెహోవా చూపించును
• దర్శన దేశము
• బోధన లేదా ఉపదేశ స్థలం

ఆదికాండము 22లోని వాక్యప్రయోగం కారణంగా “చూడుట” అనే భావం ప్రత్యేకంగా ప్రాముఖ్యత పొందింది:

“దేవుడే దహనబలికి గొఱ్ఱెపిల్లను చూచుకొనును.”
— ఆదికాండము 22:8

తరువాత అబ్రాహాము ఆ స్థలానికి:

“యెహోవా యీరే”
— “యెహోవా సమకూర్చును” లేదా “యెహోవా చూచుకొనును”

అని పేరు పెట్టాడు.

అందువల్ల మోరియా అనే పేరులో:

• దేవుని దర్శనం
• దేవుని సమకూర్పు
• దేవుని ప్రత్యక్షత
• దేవుని ఉపదేశం

అనే భావాలు కలిసివున్నట్లు యూదు సంప్రదాయంలో అర్థం చేసుకోబడింది.

అయితే పేరు యొక్క ఖచ్చితమైన భాషా మూలం విషయంలో పండితుల మధ్య ఏకాభిప్రాయం లేదు.

3. ఆదికాండములో “మోరియా దేశము”

ఆదికాండము 22:2లో “మోరియా పర్వతము” అని కాకుండా మొదట:

“మోరియా దేశము”

అని చెప్పబడింది.

దీనినిబట్టి మోరియా మొదట ఒకే కొండకు మాత్రమే పేరు కాకుండా, అనేక కొండలు కలిగిన ఒక విస్తృత పర్వత ప్రాంతంగా సూచించబడినట్లు కనిపిస్తుంది.

ఆ ప్రాంతంలోని ఒక నిర్దిష్ట పర్వతాన్ని దేవుడు అబ్రాహాముకు చూపించాడు:

“నేను నీతో చెప్పబోవు పర్వతములలో ఒకదానిమీద...”

కాబట్టి ఆదికాండము కథనం ప్రకారం:

1. మోరియా ఒక ప్రాంతం.
2. ఆ ప్రాంతంలో అనేక పర్వతాలు ఉన్నాయి.
3. దేవుడు వాటిలో ఒకదానిని ప్రత్యేకంగా ఎన్నుకున్నాడు.
4. అబ్రాహాము స్వయంగా స్థలాన్ని ఎన్నుకోలేదు.
5. బలి జరగవలసిన స్థలాన్ని దేవుడే వెల్లడించాడు.

ప్రధాన ఆధ్యాత్మిక సూత్రం

దేవుని ఆరాధన మనిషి ఇష్టానుసారంగా కాదు; దేవుడు నిర్ణయించిన విధంగా, దేవుడు చూపించిన స్థలంలో, దేవుడు సమకూర్చిన బలితో జరగాలి.

4. మోరియా ఎక్కడ ఉంది?

4.1 సంప్రదాయక గుర్తింపు — యెరూషలేము

యూదు మరియు క్రైస్తవ సంప్రదాయాలలో ఆదికాండము 22లోని మోరియా ప్రాంతాన్ని సాధారణంగా యెరూషలేములోని దేవాలయ పర్వత ప్రాంతంతో గుర్తిస్తారు.

దీనికి ప్రధాన ఆధారం:

“సొలొమోను యెరూషలేములో తన తండ్రియైన దావీదునకు యెహోవా ప్రత్యక్షమైన మోరియా పర్వతమందు... యెహోవా మందిరమును కట్టించుటకు మొదలుపెట్టెను.”
— 2 దినవృత్తాంతములు 3:1

ఈ వచనం మోరియా పర్వతాన్ని:

• యెరూషలేముతో
• దావీదుకు దేవుడు ప్రత్యక్షమైన స్థలంతో
• ఒర్నాను లేదా అరౌనా యెబూసీయుని కళ్లముతో
• సొలొమోను దేవాలయ నిర్మాణ స్థలంతో

సంబంధపరుస్తుంది.

పవిత్ర స్థల సంబంధం

బైబిలు సంప్రదాయంలో ఈ సంఘటనల మధ్య ఒక పవిత్రమైన స్థల సంబంధం ఏర్పడింది:

1. అబ్రాహాము ఇస్సాకును అర్పించడానికి వచ్చిన స్థలం
2. దేవుడు ప్రత్యామ్నాయ బలిని సమకూర్చిన స్థలం
3. దావీదు బలిపీఠం కట్టిన స్థలం
4. దేవుని తీర్పు నిలిచిన స్థలం
5. సొలొమోను దేవాలయం నిర్మించబడిన స్థలం

అయితే ఆదికాండము 22లో పేర్కొన్న పర్వతమే తరువాతి దేవాలయ పర్వతమని పురావస్తు ఆధారాలతో ఖచ్చితంగా నిరూపించడం సాధ్యం కాలేదు.

4.2 ప్రత్యామ్నాయ అభిప్రాయాలు

కొంతమంది పండితులు ఆదికాండములోని మోరియా మరియు దినవృత్తాంతములలోని మోరియా తప్పనిసరిగా ఒకే స్థలం కాకపోవచ్చని భావిస్తారు.

ప్రత్యామ్నాయ సూచనలలో:

• షెకెము సమీపంలోని మోరే ప్రాంతం
• గెరిజీము పర్వత ప్రాంతం
• అమోరీయుల దేశానికి సంబంధించిన ఒక ప్రాచీన పేరు
• యూదా పర్వత ప్రాంతంలోని ఖచ్చితంగా గుర్తించబడని మరొక కొండ

వంటివి ఉన్నాయి.

సమరయుల సంప్రదాయం బలిసంఘటనను యెరూషలేములో కాకుండా గెరిజీము పర్వతంతో అనుసంధానిస్తుంది.

అయినప్పటికీ యూదు–క్రైస్తవ ప్రధాన సంప్రదాయం 2 దినవృత్తాంతములు 3:1 ఆధారంగా యెరూషలేము గుర్తింపునే స్వీకరిస్తుంది.

5. మోరియా యొక్క భౌగోళిక స్వరూపం

మోరియాను యెరూషలేము దేవాలయ పర్వత ప్రాంతంతో గుర్తిస్తే, అది యూదా పర్వతదేశంలో భాగమవుతుంది.

5.1 పర్వత ప్రాంతం

యెరూషలేము సముద్ర మట్టానికి ఎత్తులో ఉన్న పర్వత నగరం.

దాని చుట్టూ:

• తూర్పున — కిద్రోను లోయ
• పశ్చిమ లేదా మధ్య భాగంలో — తైరోపోయోను లోయ
• దక్షిణాన — పురాతన దావీదు పట్టణపు కొండ శ్రేణి
• తూర్పున — ఒలీవ కొండ
• ఉత్తర దిశగా — విస్తరించే పర్వత భూభాగం

ఉన్నాయి.

మోరియా లేదా దేవాలయ పర్వతం యెరూషలేము తూర్పు పర్వతశ్రేణిలోని ఉత్తర భాగంలో ఉన్న రాతి ఎత్తైన ప్రదేశంగా అర్థం చేసుకోబడుతుంది.

5.2 రాతి నేల

యూదా పర్వత ప్రాంతం ప్రధానంగా సున్నపురాయి నిర్మాణాన్ని కలిగివుంటుంది.

ఈ రకమైన రాతి నేల:

• బలిపీఠ నిర్మాణానికి అనుకూలం
• సహజ శిలాబండలను పవిత్ర స్థలాలుగా ఉపయోగించడానికి వీలైనది
• కళ్లాల ఏర్పాటుకు అనువైన సమతల రాతి ఉపరితలాలను కలిగి ఉంటుంది
• చుట్టుపక్కల లోయలకంటే ఎత్తుగా కనిపిస్తుంది

దావీదు కొనుగోలు చేసిన అరౌనా కళ్లము కూడా ఎత్తైన, గాలి బాగా వీచే రాతి ప్రదేశంలో ఉండి ఉండవచ్చు.

ధాన్యాన్ని తూర్పారబట్టడానికి కళ్లాలు సాధారణంగా గాలి అందే ఎత్తైన ప్రాంతాలలో ఏర్పాటు చేయబడేవి.

5.3 వ్యవసాయం మరియు వృక్ష సంపద

మోరియా చుట్టుపక్కల యూదా పర్వత ప్రాంతంలో ప్రాచీన కాలంలో:

• ఒలీవ చెట్లు
• ద్రాక్షతోటలు
• అంజూరపు చెట్లు
• బాదం చెట్లు
• చిన్న పొదలు
• మేత భూములు
• ధాన్యపు పొలాలు

ఉండేవి.

ఆదికాండము 22లో పొదలో చిక్కుకున్న పొట్టేలు ప్రస్తావించబడడం, ఆ ప్రదేశంలో చిన్న చెట్లు లేదా దట్టమైన కొమ్మలతో కూడిన పొదలు ఉన్నాయని సూచిస్తుంది:

“అబ్రాహాము కన్నులెత్తి చూడగా వెనుక ఒక పొట్టేలు కొమ్ములు పొదలో తగులుకొని యుండెను.”
— ఆదికాండము 22:13

అది విస్తారమైన అరణ్యమని తప్పనిసరిగా అర్థం కాదు. రాతి పర్వత ప్రాంతాలలో పెరిగే ముళ్లపొదలు, చిన్న చెట్లు, అడవి మొక్కలు దీనికి సరిపోతాయి.

5.4 వాతావరణం

యూదా పర్వత ప్రాంతం సాధారణంగా:

• వేసవిలో వేడి, పొడి వాతావరణం
• శీతాకాలంలో చల్లని, వర్షపాత వాతావరణం
• పగలు–రాత్రి ఉష్ణోగ్రతల మధ్య వ్యత్యాసం
• కొండలపై బలమైన గాలులు
• పంటల కోసం ఋతుపరమైన వర్షాలపై ఆధారపడే పరిస్థితి

కలిగివుంటుంది.

మోరియా ప్రయాణం ఎప్పుడు జరిగిందో వాక్యం చెప్పదు. కాబట్టి నిర్దిష్ట ఋతువు గురించి ఖచ్చితంగా నిర్ణయించలేము.

6. బెయేర్షెబా నుండి మోరియాకు ప్రయాణం

ఆదికాండము 21 చివరలో అబ్రాహాము బెయేర్షెబా ప్రాంతంలో నివసిస్తున్నట్లు కనిపిస్తుంది.

ఆదికాండము 22లో అతడు మోరియాకు బయలుదేరాడు.

6.1 మూడు రోజుల ప్రయాణం

“మూడవ దినమున అబ్రాహాము కన్నులెత్తి దూరమున ఆ స్థలమును చూచెను.”
— ఆదికాండము 22:4

ఈ వాక్యం ప్రకారం:

• ప్రయాణం ఒక్కరోజులో ముగియలేదు
• వారు కనీసం మూడు రోజుల పాటు ప్రయాణించారు
• మూడవ రోజు అబ్రాహాము గమ్యస్థలాన్ని దూరం నుండి చూశాడు
• పర్వతం చుట్టుపక్కల భూభాగం కంటే గుర్తించదగిన ఎత్తులో ఉండి ఉండవచ్చు

బెయేర్షెబా నుండి యెరూషలేము ప్రాంతానికి ప్రాచీన మార్గాలపై నడక దూరం సుమారు 80–100 కిలోమీటర్ల పరిధిలో ఉండవచ్చని సాధారణ అంచనాలు సూచిస్తాయి.

అయితే ఆదికాండము ప్రయాణ మార్గాన్ని లేదా ఖచ్చిత దూరాన్ని ఇవ్వదు.

6.2 సంభావ్య ప్రయాణ మార్గం

బెయేర్షెబా దక్షిణ నెగెవు అంచున ఉంది.

అక్కడి నుండి యెరూషలేముకు ప్రయాణించాలంటే సాధారణంగా ఉత్తర దిశగా యూదా పర్వత ప్రాంతంలోకి ఎక్కవలసి ఉంటుంది.

సంభావ్య మార్గం

బెయేర్షెబా → దక్షిణ యూదా ప్రాంతం → హెబ్రోను పరిసరాలు → బేత్లెహేము పర్వత మార్గం → యెరూషలేము ప్రాంతం

ఈ ప్రయాణంలో భౌగోళికంగా:

• పొడి నెగెవు ప్రాంతం
• అలలవలె ఎత్తుపల్లాలు కలిగిన యూదా కొండలు
• రాతి మార్గాలు
• లోయలు
• మేత భూములు
• క్రమంగా పెరుగుతున్న ఎత్తు

కనిపించేవి.

ఆదికాండము మార్గంలోని పట్టణాలను పేర్కొనకపోవడం గమనార్హం. కథనం భౌగోళిక వివరాలకంటే అబ్రాహాము విశ్వాస పరీక్షపై దృష్టి పెడుతుంది.

7. ప్రయాణంలో తీసుకువెళ్లిన వస్తువులు

అబ్రాహాము:

• గాడిదకు కళ్లెము కట్టాడు
• ఇద్దరు పనివారిని తీసుకున్నాడు
• ఇస్సాకును వెంట తీసుకున్నాడు
• దహనబలికి కట్టెలు చీల్చాడు
• అగ్ని తీసుకున్నాడు
• కత్తి తీసుకున్నాడు

“అబ్రాహాము దహనబలికి కట్టెలు తీసికొని తన కుమారుడైన ఇస్సాకు మీద పెట్టి, తన చేతిలో నిప్పును కత్తిని పట్టుకొనెను.”
— ఆదికాండము 22:6

ఈ వివరాలు ప్రయాణ భౌగోళికతను కూడా తెలియజేస్తాయి:

• గమ్యస్థలంలో అవసరమైన పొడి కట్టెలు లభిస్తాయనే నమ్మకంతో వారు వెళ్లలేదు
• అబ్రాహాము ముందుగానే కట్టెలు సిద్ధం చేసుకున్నాడు
• పర్వతపు చివరి ఎక్కుదలలో గాడిద, సేవకులను వెనుక ఉంచాడు
• ఇస్సాకు కట్టెలు మోసుకుంటూ పర్వతం ఎక్కాడు
• అబ్రాహాము అగ్ని, కత్తి పట్టుకున్నాడు

అంటే చివరి దశ కాలినడకన జరిగిన పర్వతారోహణ.

8. “అక్కడికి వెళ్లి ఆరాధించి తిరిగి వచ్చెదము”

అబ్రాహాము తన పనివారితో:

“నేనును ఈ చిన్నవాడును అక్కడికి వెళ్లి ఆరాధన చేసి మీయొద్దకు తిరిగి వచ్చెదము.”
— ఆదికాండము 22:5

అని అన్నాడు.

ఇక్కడ మోరియా మొదటిసారిగా స్పష్టంగా ఆరాధనా స్థలంగా కనిపిస్తుంది.

అబ్రాహాము దృష్టిలో:

• పర్వతం ఎక్కడం — ఆరాధనలో భాగం
• బలి అర్పించడం — ఆరాధన
• దేవునికి విధేయత — ఆరాధన
• అత్యంత ప్రియమైనదాన్ని దేవునికి అప్పగించడం — ఆరాధన
• దేవుడు మృతులలోనుండి లేపగలడనే విశ్వాసం — ఆరాధన

హెబ్రీయులకు 11:17–19 ప్రకారం అబ్రాహాము, వాగ్దాన కుమారుడైన ఇస్సాకును దేవుడు మృతులలోనుండి లేపగలడని విశ్వసించాడు.

కాబట్టి మోరియాలో ఆరాధన భావోద్వేగం మాత్రమే కాదు; అది విశ్వాసపూర్వక విధేయత.

9. మోరియాలో బలిపీఠము

అబ్రాహాము గమ్యస్థలానికి చేరిన తరువాత:

1. బలిపీఠం కట్టాడు.
2. కట్టెలను క్రమంగా పేర్చాడు.
3. ఇస్సాకును బంధించాడు.
4. అతనిని కట్టెలపై ఉంచాడు.
5. కత్తి తీసుకొని బలి అర్పించడానికి సిద్ధపడ్డాడు.

9.1 రాళ్లతో నిర్మించిన బలిపీఠం

పర్వత ప్రాంతంలో సహజంగా లభించే రాళ్లతో బలిపీఠం నిర్మించి ఉండవచ్చు.

ఆదికాండము దాని:

• పరిమాణం
• నిర్మాణ శైలి

వివరించదు.

అయితే “బలిపీఠం కట్టెను” అనే పదం:

• అది ముందుగా సిద్ధంగా లేదని
• అబ్రాహామే అక్కడ నిర్మించాడని
• దేవుడు చూపిన స్థలం అప్పటివరకు సాధారణ పర్వత ప్రదేశంలా కనిపించి ఉండవచ్చని
• దేవుని చర్యతో ఆ స్థలం పవిత్ర స్మారక స్థలమైందని

తెలియజేస్తుంది.

9.2 స్థలం పవిత్రమవడానికి కారణం

మోరియాను పవిత్రం చేసింది భూమి యొక్క సహజ లక్షణం కాదు.

దానిని పవిత్రం చేసినది:

• దేవుని ఆజ్ఞ
• దేవుని ప్రత్యక్షత
• అబ్రాహాము విధేయత
• దేవుడు సమకూర్చిన బలి
• దేవుని వాగ్దాన పునరుద్ఘాటన

ప్రధాన సూత్రం

బైబిలు దృష్టిలో పవిత్ర స్థలానికి ప్రాధాన్యత దాని మట్టి లేదా రాతిలో కాదు; అక్కడ దేవుడు చేసిన కార్యంలో ఉంది.

10. పొదలో చిక్కుకున్న పొట్టేలు

అబ్రాహాము కత్తిని ఎత్తినప్పుడు యెహోవా దూత అతనిని ఆపాడు.

తరువాత అతడు:

“వెనుక ఒక పొట్టేలు కొమ్ములు పొదలో తగులుకొని యుండుట చూచెను.”

ఈ సంఘటనలో భౌగోళిక వివరాలు ఆధ్యాత్మిక సందేశాన్ని మోస్తున్నాయి:

• పర్వతం — బలి స్థలం
• పొద — దేవుని సమకూర్పు దాగి ఉన్న స్థలం
• పొట్టేలు — ప్రత్యామ్నాయ బలి
• బలిపీఠం — తీర్పు స్థలం
• ఇస్సాకు విడిపించబడుట — ప్రత్యామ్నాయ మరణం ద్వారా రక్షణ

పొట్టేలు యాదృచ్ఛికంగా కనిపించినట్లు కథనం చూపదు.

అది దేవుడు ముందుగానే సమకూర్చిన బలి.

అబ్రాహాము ఇస్సాకుతో ముందే చెప్పాడు:

“దేవుడే దహనబలికి గొఱ్ఱెపిల్లను చూచుకొనును.”

మోరియా శిఖరంపై ఆ మాట నెరవేరింది.

11. “యెహోవా యీరే” — స్థలానికి ఇచ్చిన పేరు

“అబ్రాహాము ఆ స్థలమునకు యెహోవా యీరే అని పేరు పెట్టెను.”
— ఆదికాండము 22:14

“యెహోవా యీరే” అనే మాట సాధారణంగా:

“యెహోవా సమకూర్చును”

అని అనువదించబడుతుంది.

అయితే మూలభాషలో “చూచుట” మరియు “సమకూర్చుట” భావాలు పరస్పరం సంబంధించాయి.

దేవుడు అవసరాన్ని చూసేవాడు మాత్రమే కాదు; చూసిన అవసరానికి సరైన సమకూర్పును చేసేవాడు.

మోరియాలో దేవుడు చూచినవి

• అబ్రాహాము హృదయాన్ని చూశాడు
• అతని విధేయతను చూశాడు
• ఇస్సాకు ప్రమాదాన్ని చూశాడు
• బలి అవసరాన్ని చూశాడు
• ప్రత్యామ్నాయాన్ని సమకూర్చాడు
• భవిష్యత్తులో జరగబోయే గొప్ప బలిని ముందుగానే సూచించాడు

ప్రధాన సత్యం

మోరియా మనిషి దేవుని కొరకు సమకూర్చిన స్థలం కంటే, దేవుడు మనిషి కొరకు సమకూర్చిన స్థలం.

12. మోరియా మరియు దేవాలయ పర్వతము

2 దినవృత్తాంతములు 3:1 ప్రకారం సొలొమోను దేవాలయం మోరియా పర్వతంపై నిర్మించబడింది.

ఈ సంబంధం బైబిలు రక్షణ చరిత్రలో ఎంతో ముఖ్యమైనది.

12.1 అబ్రాహాము కాలంలో

• తండ్రి తన కుమారుని అర్పించడానికి సిద్ధపడ్డాడు
• దేవుడు ప్రత్యామ్నాయ బలిని ఇచ్చాడు
• “యెహోవా సమకూర్చును” అనే సత్యం ప్రకటించబడింది

12.2 దావీదు కాలంలో

2 సమూయేలు 24; 1 దినవృత్తాంతములు 21 ప్రకారం:

• ఇశ్రాయేలుపై తెగులు వచ్చింది
• నాశనదూత యెరూషలేము దగ్గర నిలిచాడు
• దావీదు అరౌనా లేదా ఒర్నాను కళ్లాన్ని కొనుగోలు చేశాడు
• అక్కడ బలిపీఠం కట్టాడు
• బలులు అర్పించాడు
• దేవుని తీర్పు నిలిచింది

12.3 సొలొమోను కాలంలో

• అదే ప్రాంతంలో దేవాలయం నిర్మించబడింది
• బలిపీఠం ఏర్పాటు చేయబడింది
• ఇశ్రాయేలు బలుల ఆరాధనకు కేంద్రంగా మారింది
• దేవుని నామము నివసించే స్థలంగా గుర్తించబడింది

మోరియా యొక్క నిరంతర సందేశం

తీర్పు నుండి విమోచన ప్రత్యామ్నాయ బలి ద్వారా లభిస్తుంది.

13. మోరియా మరియు యెరూషలేము

మోరియాను యెరూషలేములోని దేవాలయ ప్రాంతంతో గుర్తిస్తే, అది బైబిలు కథలో మూడు ప్రధాన యుగాలను కలుపుతుంది.

పితరుల యుగం

అబ్రాహాము → ఇస్సాకు → ప్రత్యామ్నాయ పొట్టేలు

రాజ్య యుగం

దావీదు → కళ్లము → తీర్పు నిలుపబడుట

దేవాలయ యుగం

సొలొమోను → దేవాలయం → బలుల వ్యవస్థ

ఈ మూడు దశలూ చివరికి క్రీస్తువైపు చూపిస్తాయి:

• అబ్రాహాము కుమారుడు
• దావీదు కుమారుడు
• దేవాలయముకంటే గొప్పవాడు
• సంపూర్ణ ప్రత్యామ్నాయ బలి
• దేవుని సన్నిధికి నిజమైన మార్గం

14. మోరియా మరియు గోల్గొథా

బైబిలు గోల్గొథా మోరియా పర్వత శిఖరంపైనే ఉందని నేరుగా చెప్పదు.

కాబట్టి:

“అబ్రాహాము ఇస్సాకును ఉంచిన ఖచ్చితమైన రాతిపైనే యేసు సిలువవేయబడ్డాడు”

అని నిర్ధారించడం సముచితం కాదు.

నూతన నిబంధన ప్రకారం యేసు యెరూషలేము గుమ్మము వెలుపల సిలువవేయబడ్డాడు. దేవాలయం మాత్రం నగరంలోని పవిత్ర ప్రాంతంలో ఉండేది.

అందువల్ల రెండు స్థలాలు ఒకే ఖచ్చిత బిందువు కావు.

అయితే విస్తృతమైన యెరూషలేము ప్రాంతంలో మోరియా సంఘటన మరియు క్రీస్తు సిలువ మధ్య గొప్ప రక్షణాత్మక సంబంధం ఉంది.

మోరియా — గోల్గొథా పోలిక

• మోరియాలో కుమారుడు కట్టెలు మోశాడు.
• గోల్గొథాకు క్రీస్తు సిలువను మోశాడు.
• ఇస్సాకు తండ్రితో నడిచాడు.
• క్రీస్తు తండ్రి చిత్తానికి విధేయుడయ్యాడు.
• ఇస్సాకు స్థానంలో పొట్టేలు చనిపోయింది.
• పాపుల స్థానంలో క్రీస్తు చనిపోయాడు.
• ఇస్సాకు బలి నుండి విడిపించబడ్డాడు.
• క్రీస్తు మాత్రం నిజంగా బలియయ్యాడు.
• మోరియాలో దేవుడు బలిని సమకూర్చాడు.
• సిలువలో దేవుడు తన స్వకుమారునే సమకూర్చాడు.

ప్రధాన సూత్రం

మోరియా–గోల్గొథా సంబంధం భౌగోళికంగా ఖచ్చితంగా ఒకే స్థలమనే వాదనపై కాకుండా, బలి, కుమారుడు, విధేయత, ప్రత్యామ్నాయం, సమకూర్పు అనే రక్షణాత్మక అంశాలపై ఆధారపడాలి.

15. ఇస్సాకు — క్రీస్తుకు ప్రతిరూపం

ఇస్సాకు సంపూర్ణంగా క్రీస్తు కాదు. అయినప్పటికీ మోరియా సంఘటనలో అతడు క్రీస్తును సూచించే అనేక ప్రతిరూప లక్షణాలను కలిగి ఉన్నాడు.

15.1 ప్రియ కుమారుడు

దేవుడు అబ్రాహాముతో:

“నీ కుమారుని, నీ యేకైక కుమారుడును నీవు ప్రేమించువాడునైన ఇస్సాకును...”

అన్నాడు.

నూతన నిబంధనలో యేసు తండ్రి ప్రియ కుమారుడిగా ప్రకటించబడ్డాడు.

15.2 వాగ్దాన కుమారుడు

ఇస్సాకు సహజ మానవ శక్తిచేత కాకుండా దేవుని వాగ్దానానుసారం జన్మించాడు.

క్రీస్తు కూడా దేవుని ప్రాచీన వాగ్దానాల నెరవేర్పుగా వచ్చాడు.

15.3 కట్టెలు మోసిన కుమారుడు

ఇస్సాకు తన బలికి అవసరమైన కట్టెలను మోశాడు.

యేసు తన సిలువను మోసుకొని వెళ్లాడు.

15.4 తండ్రికి లోబడిన కుమారుడు

ఇస్సాకు ప్రతిఘటించినట్లు వచనం చెప్పదు. అతడు తండ్రికి లోబడినట్లు కథనం సూచిస్తుంది.

యేసు:

“నా చిత్తము కాదు, నీ చిత్తమే సిద్ధించుగాక.”

అని తండ్రికి సంపూర్ణంగా లోబడాడు.

15.5 మరణం నుండి రూపకంగా తిరిగి పొందబడిన కుమారుడు

హెబ్రీయులకు 11 ప్రకారం అబ్రాహాము ఇస్సాకును రూపకంగా మృతులలోనుండి తిరిగి పొందాడు.

యేసు వాస్తవంగా మరణించి మూడవ దినమున లేచాడు.

16. ఇస్సాకు మరియు క్రీస్తు మధ్య ముఖ్యమైన తేడా

ప్రతిరూపం ఎంత గొప్పదైనా, ఇస్సాకు క్రీస్తుకు సమానుడు కాదు.

ఇస్సాకు విషయంలో

• దేవుడు చివరి క్షణంలో అతనిని ఆపాడు
• అతని స్థానంలో పొట్టేలు బలియైంది
• అతడు పాపులకు రక్షణ కలిగించలేదు
• అతడు స్వయంగా ప్రత్యామ్నాయ బలి కాదు

క్రీస్తు విషయంలో

• తండ్రి ఆయనను బలి నుండి తప్పించలేదు
• ఆయన స్థానంలో మరొక బలి ఇవ్వబడలేదు
• ఆయనే దేవుని గొఱ్ఱెపిల్ల
• ఆయన పాపుల స్థానంలో మరణించాడు
• ఆయన బలి ఒక్కసారిగా, సంపూర్ణంగా జరిగింది

మోరియాలో అబ్రాహాముకు:

“కుమారునిమీద చేయి వేయకుము.”

అని చెప్పబడింది.

కానీ సిలువలో దేవుడు:

“మనందరి కొరకు తన స్వకుమారుని అప్పగించాడు.”

అందువల్ల మోరియా ప్రశ్నిస్తుంది:

“బలి ఎక్కడ?”

సువార్త సమాధానం ఇస్తుంది:

“ఇదిగో లోక పాపమును మోసికొనిపోవు దేవుని గొఱ్ఱెపిల్ల.”

17. మోరియాలో అబ్రాహాము విశ్వాస పరీక్ష

మోరియా ప్రయాణం అబ్రాహాము జీవితంలోని పరాకాష్ఠ పరీక్ష.

దేవుని ఆజ్ఞ అనేక స్థాయిలలో కఠినమైనది:

• ఇస్సాకు అతని కుమారుడు
• అతని ఏకైక వాగ్దాన కుమారుడు
• అతడు ప్రేమించిన కుమారుడు
• దేవుని నిబంధన ఇస్సాకు ద్వారా కొనసాగాలి
• అయినప్పటికీ అతనినే అర్పించమని దేవుడు చెప్పాడు

ఇక్కడ విశ్వాస సమస్య:

దేవుని వాగ్దానం మరియు దేవుని ఆజ్ఞ పరస్పరం విరుద్ధంగా కనిపించినప్పుడు అబ్రాహాము ఏమి చేస్తాడు?

అతడు దేవుని స్వభావాన్ని నమ్మాడు.

వాగ్దానం ఎలా నెరవేరుతుందో అతనికి తెలియకపోయినా, వాగ్దానం చేసిన దేవుడు నమ్మదగినవాడని విశ్వసించాడు.

మోరియా విశ్వాసం

• అన్నీ అర్థమైన తరువాత విధేయత చూపడం కాదు
• ఫలితం ముందే తెలిసినప్పుడు నడవడం కాదు
• దేవుని మార్గం అర్థంకాకున్నా ఆయనను నమ్మడం
• దేవుని వరముకంటే దేవునికే మొదటి స్థానం ఇవ్వడం

18. మోరియా మరియు దేవుని పరీక్ష

ఆదికాండము 22:1:

“దేవుడు అబ్రాహామును పరీక్షించెను.”

అని స్పష్టంగా చెబుతుంది.

దేవుడు అబ్రాహామును పాపానికి ప్రలోభపెట్టలేదు.

పరీక్ష యొక్క ఉద్దేశం:

• అబ్రాహాము విశ్వాసాన్ని బయటపెట్టడం
• అతని విధేయతను నిరూపించడం
• దేవుని పట్ల అతని భయభక్తిని వెల్లడించడం
• వాగ్దాన వరం దేవుని స్థానాన్ని ఆక్రమించలేదని చూపించడం
• భవిష్యత్ తరాలకు విశ్వాసానికి ఆదర్శం ఇవ్వడం

దేవుడు అన్నీ తెలిసినవాడే అయినప్పటికీ:

“నీవు దేవునికి భయపడువాడవని ఇప్పుడు తెలిసికొంటిని.”

అనే మాట అబ్రాహాము అంతరంగ విశ్వాసం కార్యరూపంలో ప్రత్యక్షమైందని తెలియజేస్తుంది.

19. మోరియా మరియు మానవ బలి

ఆదికాండము 22ను దేవుడు మానవ బలిని సమర్థించాడని అర్థం చేసుకోవడం తప్పు.

కథనం యొక్క ముగింపు విరుద్ధమైన విషయాన్ని చూపిస్తుంది:

• దేవుడు ఇస్సాకు మరణాన్ని ఆపాడు
• మానవుని స్థానంలో జంతు బలిని సమకూర్చాడు
• జీవముగల వాగ్దాన కుమారుని తిరిగి ఇచ్చాడు

ప్రాచీన సమీప తూర్పు సంస్కృతులలో కొన్నిచోట్ల సంతాన బలి ఆచారాలు ఉన్నప్పటికీ, ఇశ్రాయేలు ధర్మశాస్త్రం తరువాత వాటిని తీవ్రంగా ఖండించింది.

మోరియా కథ యొక్క కేంద్రం:

“మనిషి దేవునికి కుమారుణ్ని బలిగా ఇవ్వాలి”

అనేది కాదు.

దాని కేంద్రం:

దేవుడు మనిషి స్థానంలో బలిని సమకూర్చుతాడు.

సువార్తలో ఇది పరిపూర్ణమవుతుంది:

దేవుడు మనలను రక్షించడానికి తన కుమారుని ఇచ్చాడు.

20. మోరియా మరియు వాగ్దాన పునరుద్ఘాటన

అబ్రాహాము విధేయత తరువాత దేవుడు తన వాగ్దానాన్ని మళ్లీ ధృవీకరించాడు:

• అతని సంతానాన్ని విస్తరించును
• ఆకాశ నక్షత్రాలవలె చేయును
• సముద్రతీరపు ఇసుకవలె విస్తరింపజేయును
• అతని సంతానం శత్రువుల గవినిని స్వాధీనపరచుకొనును
• అతని సంతానమువలన భూమిలోని సమస్త జనములు ఆశీర్వదించబడును

మోరియాలో అబ్రాహాము వాగ్దానాన్ని సంపాదించలేదు.

వాగ్దానం ముందే కృపచేత ఇవ్వబడింది.

కానీ అతని విధేయత నిజమైన విశ్వాసానికి సాక్ష్యమైంది.

ప్రధాన సూత్రం

మోరియా కృపకు విరుద్ధమైన క్రియల స్థలం కాదు; కృపచేత కలిగిన విశ్వాసం విధేయతగా బయటపడిన స్థలం.

21. మోరియా యొక్క రక్షణ చరిత్రాత్మక ప్రగతి

మోరియా కథను బైబిలు మొత్తం వెలుగులో పరిశీలిస్తే ఒక గొప్ప ప్రగతి కనిపిస్తుంది.

మొదటి దశ — వ్యక్తిగత బలి

అబ్రాహాము కుటుంబంలో:

• ఒక కుమారుడు
• ఒక తండ్రి
• ఒక బలిపీఠం
• ఒక ప్రత్యామ్నాయ పొట్టేలు

రెండవ దశ — జాతీయ బలులు

ఇశ్రాయేలు దేవాలయంలో:

• యాజకులు
• బలిపీఠం
• గొఱ్ఱెలు, మేకలు, ఎద్దులు
• పాపపరిహార బలులు
• సమాధాన బలులు
• దహనబలులు

మూడవ దశ — సంపూర్ణ బలి

క్రీస్తులో:

• దేవుని ఏకైక కుమారుడు
• సంపూర్ణ విధేయత
• పాపుల కొరకు ప్రత్యామ్నాయ మరణం
• ఒక్కసారి జరిగిన శాశ్వత బలి
• పునరుత్థానం
• సమస్త జనాలకు ఆశీర్వాదం

రక్షణ రేఖ

మోరియా → దేవాలయం → సిలువ

22. మోరియా యొక్క ప్రధాన భౌగోళిక లక్షణాలు

23. మోరియా మరియు ఇతర ఆదికాండ స్థలాల మధ్య సంబంధం

23.1 బెయేర్షెబా

బెయేర్షెబా:

• అబ్రాహాము నివాస స్థలం
• నిబంధన, బావి, స్థిర నివాసానికి సంకేతం
• మోరియా ప్రయాణానికి ప్రారంభ బిందువు

మోరియా:

• పరీక్ష
• సమర్పణ
• బలి
• దేవుని సమకూర్పు

అబ్రాహాము సురక్షిత నివాస స్థలం నుండి పరీక్ష పర్వతానికి పిలువబడ్డాడు.

23.2 హెబ్రోను

హెబ్రోను అబ్రాహాము కుటుంబ జీవితం, వాగ్దాన భూమి, సమాధి స్థలంతో సంబంధం కలిగింది.

బెయేర్షెబా నుండి మోరియాకు ఉత్తర దిశగా ప్రయాణించినప్పుడు హెబ్రోను పర్వత ప్రాంతం సమీపంగా ఉండవచ్చని భౌగోళికంగా ఊహించవచ్చు.

అయితే ఆదికాండము 22లో హెబ్రోను మార్గస్థలంగా పేర్కొనబడలేదు.

23.3 షెకెము మరియు బేతేలు

షెకెము, బేతేలు వద్ద అబ్రాహాము బలిపీఠాలు కట్టాడు.

కాని మోరియాలో:

• బలిపీఠం మాత్రమే కాదు
• కుమారుని సమర్పణ
• ప్రత్యామ్నాయ బలి
• దైవిక ప్రమాణం
• సమస్త జనాల ఆశీర్వాద వాగ్దాన పునరుద్ఘాటన

జరిగాయి.

అందువల్ల అబ్రాహాము బలిపీఠాలన్నింటిలో మోరియా బలిపీఠం అత్యంత గంభీరమైనది.

24. మోరియా యొక్క ఆధ్యాత్మిక పాఠాలు

24.1 దేవుడు మన వరాలకంటే గొప్పవాడు

ఇస్సాకు దేవుని వరం.

కాని అబ్రాహాము ఆ వరాన్ని దేవుని స్థానంలో ఉంచకూడదు.

మన జీవితంలో:

• కుటుంబం
• పరిచర్య
• ప్రతిభ
• ధనం
• భవిష్యత్తు
• ప్రతిష్ఠ
• దేవుడు ఇచ్చిన అవకాశాలు

దేవునికంటే ముఖ్యమైనవిగా మారకూడదు.

24.2 నిజమైన విశ్వాసం విధేయతలో కనిపిస్తుంది

అబ్రాహాము తన విశ్వాసాన్ని మాటలలో మాత్రమే ప్రకటించలేదు.

అతడు:

• ఉదయమునే లేచాడు
• కట్టెలు సిద్ధం చేశాడు
• ప్రయాణం ప్రారంభించాడు
• మూడు రోజులు కొనసాగాడు
• పర్వతం ఎక్కాడు
• బలిపీఠం కట్టాడు
• ఇస్సాకును బంధించాడు
• కత్తి ఎత్తాడు

విశ్వాసం చర్యలో వ్యక్తమైంది.

24.3 దేవుని సమకూర్పు సరైన సమయంలో ప్రత్యక్షమవుతుంది

పొట్టేలు:

• ప్రయాణ ప్రారంభంలో కనిపించలేదు
• పర్వతం అడుగున కనిపించలేదు
• అబ్రాహాము బలిపీఠం కట్టకముందు కనిపించలేదు

అది అత్యవసర క్షణంలో కనిపించింది.

పాఠం

దేవుని సమకూర్పు ఆలస్యమైనట్లు కనిపించవచ్చు; కానీ అది ఎన్నడూ తప్పు సమయంలో రాదు.

24.4 దేవుడు కోరేది హృదయం

దేవుడు చివరికి ఇస్సాకు రక్తాన్ని కోరలేదు.

అబ్రాహాము హృదయంలో దేవునికి ఉన్న స్థానం బయటపడాలని కోరాడు.

24.5 దేవుడు స్వయంగా బలిని ఇస్తాడు

సువార్త యొక్క మూలసత్యం ఇదే:

మన పాపాన్ని పరిహరించడానికి అవసరమైన బలిని మనమే సృష్టించలేము. దేవుడే సమకూర్చాలి.

25. బోధకులకు ముఖ్యమైన జాగ్రత్తలు

మోరియా గురించి బోధించేటప్పుడు కొన్ని అతిశయోక్తులను నివారించాలి.

చెప్పవచ్చినవి

• ఆదికాండము 22 మోరియా దేశాన్ని ప్రస్తావిస్తుంది
• అబ్రాహాము ఒక నిర్దిష్ట పర్వతానికి నడిపించబడ్డాడు
• 2 దినవృత్తాంతములు 3:1 మోరియా పర్వతాన్ని యెరూషలేము దేవాలయ స్థలంతో అనుసంధానిస్తుంది
• యూదు–క్రైస్తవ సంప్రదాయం ఈ రెండు ప్రస్తావనలను ఒకే ప్రాంతంగా చూస్తుంది
• ఇస్సాకు సంఘటన క్రీస్తు బలిని సూచిస్తుంది

జాగ్రత్తగా చెప్పవలసినవి

• ఇస్సాకు ఉంచబడిన ఖచ్చితమైన రాయి మనకు తెలుసు
• గోల్గొథా అదే శిఖరంపై ఉంది
• అబ్రాహాము ప్రయాణించిన ఖచ్చితమైన మార్గం తెలుసు
• మోరియా అనే పేరుకు ఒకే నిర్దిష్ట అర్థం ఉంది
• పురావస్తు శాస్త్రం ఆదికాండ సంఘటనను ఖచ్చితంగా నిరూపించింది

బోధనా సూత్రం

వాక్యం స్పష్టంగా చెప్పినదానిని ధైర్యంగా బోధించాలి; వాక్యం స్పష్టంగా చెప్పని విషయాలను సంప్రదాయం లేదా సంభావ్యతగా మాత్రమే పేర్కొనాలి.

26. మోరియాకు సంబంధించిన ముఖ్య వాక్యాలు

• ఆదికాండము 22:1–2 — దేవుని పరీక్ష మరియు మోరియాకు పిలుపు
• ఆదికాండము 22:3–4 — మూడు రోజుల ప్రయాణం
• ఆదికాండము 22:5 — ఆరాధన
• ఆదికాండము 22:6–8 — దేవుడు బలిని సమకూర్చును
• ఆదికాండము 22:9–10 — బలిపీఠం మరియు ఇస్సాకు బంధనం
• ఆదికాండము 22:11–12 — దేవుని దూత అబ్రాహామును ఆపుట
• ఆదికాండము 22:13 — ప్రత్యామ్నాయ పొట్టేలు
• ఆదికాండము 22:14 — యెహోవా యీరే
• ఆదికాండము 22:15–18 — వాగ్దాన పునరుద్ఘాటన
• 1 దినవృత్తాంతములు 21:18–28 — ఒర్నాను కళ్లము మరియు దావీదు బలిపీఠం
• 2 దినవృత్తాంతములు 3:1 — మోరియా పర్వతంపై దేవాలయం
• హెబ్రీయులకు 11:17–19 — అబ్రాహాము విశ్వాసం
• యాకోబు 2:21–23 — విశ్వాసం క్రియల ద్వారా సంపూర్ణమగుట

• • రోమీయులకు 8:32 — తన స్వకుమారుని అప్పగించిన దేవుడు

స్థలం

దేవుడు ఎన్నుకున్న పర్వతం.

వ్యక్తులు

అబ్రాహాము మరియు ఇస్సాకు.

పరీక్ష

వాగ్దాన కుమారుని సమర్పించుట.

విధేయత

అబ్రాహాము వెనుకాడకుండా నడిచాడు.

విశ్వాసం

దేవుడు వాగ్దానాన్ని నెరవేర్చగలడని నమ్మాడు.

బలి

ఇస్సాకు స్థానంలో పొట్టేలు.

ప్రత్యక్షత

యెహోవా దూత అబ్రాహామును పిలిచాడు.

పేరు

యెహోవా యీరే.

వాగ్దానం

అతని సంతానమువలన సమస్త జనాలకు ఆశీర్వాదం.

నెరవేర్పు

దేవుడు తన కుమారుడైన క్రీస్తును పాపుల కొరకు సమకూర్చాడు.

28. ధ్యాన ప్రశ్నలు

1. దేవుడు ఇచ్చిన వరాలలో ఏదైనా నా జీవితంలో దేవుని స్థానాన్ని ఆక్రమించిందా?
2. దేవుని ఆజ్ఞ నాకు అర్థంకాకపోయినా నేను ఆయనకు విధేయత చూపగలనా?
3. అబ్రాహాము మూడు రోజుల ప్రయాణంలో అనుభవించిన అంతరంగ పోరాటం ఎలా ఉండి ఉండవచ్చు?
4. “దేవుడు సమకూర్చును” అనే నమ్మకం నా ప్రస్తుత పరిస్థితిని ఎలా మార్చుతుంది?
5. నేను దేవుని సమకూర్పును ముందుగానే నిర్ణయించిన రూపంలో మాత్రమే ఆశిస్తున్నానా?
6. మోరియాలోని పొట్టేలు క్రీస్తు ప్రత్యామ్నాయ బలిని ఎలా సూచిస్తుంది?
7. దేవుని వరాన్ని తిరిగి దేవునికే సమర్పించడానికి నేను సిద్ధమా?
8. నా విశ్వాసం కేవలం మాటలలో ఉందా, లేక విధేయతలో కనబడుతున్నదా?
9. దేవుడు చివరి క్షణం వరకు వేచిచూస్తున్నట్లు అనిపించినప్పుడు నేను ఆయనను నమ్మగలనా?
10. “యెహోవా యీరే” అనే సత్యాన్ని నా జీవితంలో ఎక్కడ అనుభవించాను?

29. ముఖ్యమైన బోధనా సత్యాలు

• మోరియా విశ్వాసం పరీక్షించబడిన పర్వతం.
• మోరియా విధేయత సంపూర్ణమైన పర్వతం.
• మోరియా వాగ్దాన కుమారుడు సమర్పించబడిన పర్వతం.
• మోరియా ప్రత్యామ్నాయ బలి ప్రత్యక్షమైన పర్వతం.
• మోరియా “యెహోవా సమకూర్చును” అని ప్రకటించిన పర్వతం.
• మోరియా దేవాలయ బలుల వ్యవస్థను ముందుగా సూచించిన పర్వతం.
• మోరియా క్రీస్తు సిలువబలికి ప్రతిరూపమైన పర్వతం.
• మోరియా మనిషి దేవునికి ఇచ్చినదానికంటే దేవుడు మనిషికి ఇచ్చినదే గొప్పదని ప్రకటించే పర్వతం.

30. ముగింపు

మోరియా ఆదికాండములో ఒక చిన్న భౌగోళిక సూచనగా ప్రారంభమైనా, బైబిలు రక్షణ చరిత్రలో మహత్తరమైన స్థానంగా ఎదుగుతుంది.

అక్కడ:

• అబ్రాహాము తన విశ్వాసాన్ని కార్యంలో చూపించాడు
• ఇస్సాకు విధేయ కుమారునిగా నిలిచాడు
• దేవుడు మానవ బలిని ఆపాడు
• ప్రత్యామ్నాయ పొట్టేలును సమకూర్చాడు
• యెహోవా యీరే అనే నామసత్యం ప్రకటించబడింది
• వాగ్దానం పునరుద్ఘాటించబడింది
• దేవాలయ బలుల వ్యవస్థ ముందుగా సూచించబడింది
• క్రీస్తు ప్రత్యామ్నాయ బలికి దృశ్యరూపం ఏర్పడింది

మోరియాలో అబ్రాహాము తన కుమారుని సమర్పించడానికి సిద్ధపడ్డాడు; కానీ దేవుడు అతని కుమారుని కాపాడాడు.

సువార్తలో దేవుడు తన స్వకుమారుని మన కొరకు అప్పగించాడు.

మోరియాలో పొట్టేలు ఇస్సాకు స్థానంలో మరణించింది.
సిలువలో క్రీస్తు పాపుల స్థానంలో మరణించాడు.

అందువల్ల మోరియా యొక్క శాశ్వత సందేశం:

“దేవుడు స్వయంగా బలిని సమకూర్చును.”

ఒక వాక్యంలో మోరియా

మోరియా అనేది విశ్వాసం పరీక్షించబడిన, విధేయత నిరూపించబడిన, ప్రత్యామ్నాయ బలి సమకూర్చబడిన, మరియు క్రీస్తు సంపూర్ణ బలి ముందుగా సూచించబడిన దేవుని పర్వతం.